Nghệ nhân ưu tú Ma Văn Đức
Thứ 7, ngày 31 tháng 12 năm 2016 - 23:22
Sau khi có chuyến du khảo thăm lại các bản trên địa bàn miền núi xã Năng Khả, Na Hang về, Theo số điện thoại trên danh bạ, tôi tìm gặp ông Ma Văn Đức, là Hội viên Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, sinh hoạt tại Chi hội tỉnh Tuyên Quang.

Một buổi dạy Hát Then của Nghệ nhân Ma Văn Đức.

Ông đã từng đảm nhiệm các công việc: Chủ tịch UBND huyện Na Hang, Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, năm 2011 ông về nghỉ hưu theo chế độ. Đại hội MTTQVN tỉnh Tuyên Quang, khóa 8, nhiệm kỳ 2014-2019 ông được bầu làm thành viên và được Ban thường trực quyết định cử làm Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân tộc - Tôn giáo của Ủy Ban, đó là vinh dự và trách nhiệm lớn, ông nhận thức rõ trách nhiệm tư vấn tham gia xây dựng, giám sát việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước về lĩnh vực công tác Dân tôc và Tôn giáo. Ông tích cực tuyên truyền, vận động đồng bào các dân tộc, các chức sắc tôn giáo thi đua lao động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, hăng hái xây dựng nông thôn mới; hưởng ứng thi đua thực hiện cuộc vận động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, cuộc vận động Ngày vì người nghèo; Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam… Ông đi và nắm bắt các thông tin về chính sách, đề án đầu tư vào các vùng đồng bào thiểu số, vùng sâu, xa, vùng căn cứ cách mạng, vùng đồng bào tôn giáo trên các phương tiện thông tin đại chúng, đề xuất các vấn đề về Tôn giáo và Dân tộc có liên quan đến nhiệm vụ của MTTQ Việt Nam; lắng nghe và tiếp thu ý kiến, nguyện vọng của đồng bào các dân tộc, các chức sắc tôn giáo trên địa bàn tỉnh.

Trong cuộc sống thường nhật ông bám sát cơ sở, tiếp tục xuống cơ sở gặp gỡ các nghệ nhân tìm hiểu về Then cổ và Văn Quan làng hát trong đám cưới của dân tộc Tày. Thời gian qua ông đã sưu tầm được 81 cung then cổ với gần 20.000 câu thơ thất ngôn trên địa bàn và hơn 100 cung văn quan làng. Phối hợp với nghệ nhân Tống Đại Hồng và Lương Long Vân tập hợp, tuyển chọn, biên soạn, phát hành 300 trăm cuốn sách “Văn Quan làng Tuyên Quang”, gồm 162 cung, ký tự bằng chữ Tày Latin và chữ Tày Hán nôm, dịch nghĩa ra tiếng Việt (do NXBVHDT, in ấn xuất bản). Hoàn thành việc giới thiệu và dịch nghĩa từ tiếng Tày sang tiếng Kinh 81 cung Then cổ Tuyên Quang, số lượng trên 800 trang đánh máy, giấy A4; sẽ in sách theo yêu cầu của Ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp tỉnh.

Ông chọn lọc một số cung, đoạn then cổ có nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên, các tích truyện hay mang tính giải trí và giáo dục thẩm mỹ cao để Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh, các đội văn nghệ quần chúng, các Câu lạc bộ then dàn dựng biểu diễn ở cơ sở và tham gia Liên hoan hát Then tính tẩu các dân tộc Tày, Thái, Nùng lần thứ 5 tổ chức tại tỉnh Tuyên Quang. Sáng tác lời mới (thơ song ngữ) và trực tiếp truyền dạy một số làn điệu then cho học sinh trường Phổ thông Trung học cơ sở Ỷ La, trường Phổ thông Trung học Dân tộc nội trú Yên Sơn. Giới thiệu khái quát giá trị di sản then cho học sinh phổ thông trung học cơ sở các trường Kim Phú, PhanThiết trong chương trình ngoại khóa, tiết học tích hợp.

Nổi bật thời gian qua, ông đã hoàn thành 3 chuyên đề: Khái quát chung về di sản then của dân tộc Tày tỉnh Tuyên Quang; Bảo tồn không gian nghệ thuật, đạo cụ của di sản then Tuyên Quang; Bảo tồn một số cung then cổ, một số làn điệu then. Đây là những chuyên đề tham gia đề tài khoa học cấp tỉnh, chuẩn bị dự án trình UNESCO công nhận Hát then tính tẩu là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ông sinh năm 1951, với 30 năm, thời gian thực hành di sản: Từ năm 1984- 2014; Loại hình di sản văn hóa phi vật thể nắm giữ: hát Then, đàn Tính dân tộc Tày, ngoài ra ông còn nắm giữ tri thức về hát Cọi, hát Phong slư, hát Quan làng; sưu tầm, dịch nghĩa các bài hát quan làng, các cung then cổ; sáng tác, đặt lời mới các bài hát Then mới để truyền dạy cho thế hệ mai sau của địa phương; sưu tầm lưu giữ một số tài liệu, thư tịch cổ của người Tày.

Ghi nhận thành tích nổi bật và sự cống hiến của ông trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể ngày 13/11 /2015, Chủ tich nước Trương Tấn Sang ký Quyết định số 2533/QĐ-CTN về việc phong tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước "Nghệ nhân ưu tú" trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ Nhất cho ông Ma Văn Đức là một trong những nghệ nhân đã có cống hiến xuất sắc trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa của dân tộc, góp phần vào sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Ông nói về Then một cách say sưa: Then là tên gọi của một loại thầy cúng của dân tộc Tày, Thái, Nùng. “Then và các khúc hátTthen là thể loại dân ca nghi lễ tín ngưỡng đặc trưng, tiêu biểu; là linh hồn của các dân tộc Tày, Thái, Nùng”. Nội dung và nghệ thuật các khúc hát Then rất phong phú. Nó là bộ môn văn học dân gian tổng hợp, vì trong Then có hát, múa, nhạc, hoạ, thơ, truyện cổ. Then ra đời cùng với sự xuất hiện nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của các dân tộc Tày, Thái, Nùng. Then ở Tuyên Quang có hai loại, Then quạt và Then tính. Là người con của dân tộc Tày, tuổi thơ tôi thường đi xem các ông then hát trong đám cúng ở các thôn, bản. Có lẽ vì thế, lời Then cùng giai điệu Then đã ngấm vào tôi từ khi đó… Khi chuyển sang làm công tác quản lý văn hoá tại sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, một trong những công việc đầu tiên mà tôi thực hiện là sưu tầm, nghiên cứu về Then cổ ở địa phương Tuyên Quang. Đề tài khoa học "Then Tày Tuyên Quang" cùng với thước phim "Cầu thời gian " ra đời đã được đông đảo bà con trong tỉnh và các tỉnh lân cận thích xem, đặc biệt là các cụ ông, cụ bà người Tày. Họ chăm chú ngồi xem cả buổi vẫn không thấy chán. Khi Trung tâm Nghe nhìn Đài Phát thanh Truyền hình Hà Nội đem thước phim này tham gia Liên hoan phim toàn quốc, tháng 12 năm 2002 tại thành phố Hồ Chí Minh cũng được Hội đồng Giám khảo đánh giá, xếp loại đạt huy chương vàng.

Cuối năm 2012, Tuyên Quang làm thủ tục đệ trình Bộ Văn hóa -Thể thao -Du lịch công nhận hát Then là di sản văn hoa phi vật thể cấp quốc gia, khi đó Bảo Tàng tỉnh có đặt vấn đề với ông về việc dịch các cung Then cổ từ tiếng Tày sang tiếng Việt, mà trước đó ông và các cộng sự đã sưu tầm bản gốc lưu giữ tại Bảo tàng. Ông đã cố gắng hoàn thành công việc được giao để các vị kịp trình lên cấp trên. Năm 2013, hát Then Tính tẩu ở tỉnh Tuyên Quang đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia.

Ông trăn trở: Mặc dù hát Then đã được bảo tồn, phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng nhưng vẫn đang đứng trước nguy cơ bị mai một nếu không có giải pháp đồng bộ và hữu hiệu để bảo tồn. Tháng 9/2016 vừa qua thêm một lần nữa chữ Nôm Tày của tỉnh rất vui mừng khi Trường Đại học Tân Trào đã phối hợp với Trường Đại học Văn hóa Hà Nội và Trường Đại học Sakhon Nakhon Rajiabhat Thái Lan tổ chức thành công Hội thảo khoa học Quốc tế “Văn hóa và ngôn ngữ các Dân tộc trong sự giao thoa giữa các quốc gia Đông Nam Á”. Đây là cơ sở khoa học cho viện Hán Nôm, Hội bảo tồn di sản chữ nôm, nhà khoa học của các Trường Đại học, nhà nghien cứu của các địa phương cùng chung tay tiên phong trong việc bảo tồn và phát huy giá trị chữ Nôm Tày cho hôm nay và các thế hệ mai sau không bị thất truyền...

Việc lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể là vấn đề cấp bách để bảo tồn và đưa hát Then Tuyên Quang vào dòng chảy di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Trong chuyến thăm và làm việc với Lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam - đồng chí Nguyễn Thiện Nhân đã đồng ý với đề nghị của tỉnh Tuyên Quang về việc lập hồ sơ Di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu hát Then của dân tộc Tày khu vực Việt Bắc để đề nghị Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hiệp Quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đây chính là niềm tự hào của người dân các dân tộc trong tỉnh nói riêng và khu vực Việt Bắc nói chung, mà Nghệ nhân ưu tú Ma Văn Đức đã góp phần tích cực trong việc bảo tồn, phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Vũ Ngọc Lân



Lượt xem: 1524 views  
Tin mới nhất









 Bản in

Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 324/GB-BC của Bộ VHTT cấp ngày 08 tháng 11 năm 2006
Trưởng ban biên tập: Lê Quang Ninh, Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông
Trụ sở: Đường Tân Trào, Phường Minh Xuân, Thành phố Tuyên Quang
Điện thoại: 0276 251 929 Email: Congttdttq@Gmail.com
@ Bản quyền thuộc Cổng Thông tin Điện tử tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online: 52
Truy cập: 9.272